Họa sĩ Mai Long là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ nghệ sĩ trưởng thành trong thời kỳ kháng chiến. Năm 1948, ông là một trong số 22 học viên của khoá Mỹ thuật Kháng chiến (1950-1954), do danh họa Tô Ngọc Vân trực tiếp giảng dạy cùng với các tên tuổi lớn như Lưu Công Nhân, Trọng kiệm, Ngô Mạnh Lân.

Sau khi hòa bình lập lại, Mai Long tiếp tục theo học tại Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội (1961–1966). Trong quá trình học tập, ông đã được mời cộng tác với Xưởng phim Hoạt hình Việt Nam và sau đó trở thành họa sĩ chính thức. Từ những thước phim hoạt họa đầu tiên cho thiếu nhi đến các dự án minh họa sách, ông là một trong những người đặt nền móng cho nghệ thuật tạo hình đại chúng tại Việt Nam.

Bên cạnh hoạt hình và minh họa, Mai Long dành phần lớn đời mình cho hội họa, đặc biệt là tranh lụa – thể loại đòi hỏi sự tinh tế trong cảm nhận và xử lý chất liệu. Ông từng thử nghiệm qua nhiều chất liệu như sơn mài, sơn dầu, phấn màu, sơn khắc, trước khi dừng lại và gắn bó sâu sắc với lụa. Với ông, lụa không chỉ là chất liệu mà là phương tiện để chuyển tải những xúc cảm nội tâm và vẻ đẹp lặng thầm của thiên nhiên, con người miền núi.

Họa sĩ từng nhận định: “… Một bức tranh đẹp, một tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao và sức sống bền lâu không phải nhờ chất liệu mà vẫn phải là giá trị của tài năng và tâm hồn người nghệ sĩ. Điều này đã được khẳng định trong nhiều giai đoạn diễn biến không ngừng của lịch sử mỹ thuật thế giới”.

Câu nói ấy phần nào phản ánh lý tưởng nghệ thuật mà Mai Long luôn theo đuổi: hội họa không chỉ là kỹ thuật, mà là sự kết tinh giữa lao động nghệ thuật và phẩm cách cá nhân.